Bài blog hướng dẫn thoát hiểm khi xảy ra cháy nhà và chung cư tại Việt Nam

Kỹ năng sống — PCCC

Hướng Dẫn Thoát Hiểm Khi Xảy Ra Cháy Nhà / Chung Cư

Cập nhật: 05/2025
Thời gian đọc: ~10 phút
Theo TCVN 2622:1995 & Nghị định 136/2020/NĐ-CP

Mục lục bài viết

Số liệu đáng lo ngại về cháy nhà tại Việt Nam
Nguyên tắc vàng RACE — 4 bước thoát hiểm cơ bản
10 bước thoát hiểm chi tiết khi cháy nhà / chung cư
Nên làm và KHÔNG nên làm khi có cháy
Lỗi thoát hiểm thường gặp và hậu quả
Mức phạt vi phạm PCCC nhà ở 2024
FAQ — Câu hỏi thường gặp

Số liệu đáng lo ngại về cháy nhà tại Việt Nam

Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận hàng nghìn vụ cháy nhà ở và chung cư, trong đó phần lớn thương vong xảy ra không phải do lửa trực tiếp mà do khói độc và hoảng loạn dẫn đến hành động sai lầm.

Vụ cháy nhà/năm

2.000+

Tử vong do khói độc

70%

Cháy do điện

40%

Xảy ra ban đêm

60%

Theo thống kê của Cục Cảnh sát PCCC, hầu hết nạn nhân tử vong đều có thể thoát hiểm an toàn nếu biết đúng quy trình. Kỹ năng thoát hiểm không phải bản năng — cần được học và luyện tập trước.

Nguyên tắc vàng RACE — 4 bước thoát hiểm cơ bản

Rescue

Giải cứu người trong vùng nguy hiểm ngay lập tức

Alarm

Báo động ngay — hét to, nhấn chuông, gọi 114

Contain

Kiềm chế lửa — đóng cửa cách ly đám cháy

Evacuate

Sơ tán — rời khỏi tòa nhà theo lối thoát hiểm

10 bước thoát hiểm chi tiết khi cháy nhà / chung cư

Bước 1

Giữ bình tĩnh — không hoảng loạn

Hít thở sâu. Hoảng loạn là nguyên nhân số 1 dẫn đến tử vong. Nhớ lại ngay kế hoạch thoát hiểm đã được tập luyện.

Bước 2

Cảnh báo mọi người xung quanh

Hét to “Cháy! Cháy!” và đập cửa các phòng lân cận. Nhấn chuông báo cháy khẩn cấp ngay nếu có. Gọi 114.

Bước 3

Chạm thử cửa trước khi mở

Dùng mu bàn tay (không phải lòng bàn tay) chạm vào mặt cửa và tay nắm. Nếu nóng — KHÔNG MỞ. Tìm lối thoát khác.

Bước 4

Thoát thấp — bò sát mặt đất

Khói độc và nhiệt tập trung phía trên. Hạ thấp người, bò sát sàn. Dùng khăn ướt che mũi miệng nếu có thể.

Bước 5

Đóng cửa phía sau khi thoát

Đóng cửa mỗi phòng bạn đi qua giúp làm chậm lửa lan tới 3–15 phút — thời gian đủ để nhiều người thoát thêm.

Bước 6

Dùng cầu thang bộ — KHÔNG dùng thang máy

Thang máy có thể dừng đột ngột, cửa mở ra tầng đang cháy. Luôn dùng cầu thang bộ thoát hiểm có biển chỉ dẫn màu xanh.

Bước 7

Nếu bị kẹt trong phòng

Nhét khăn/quần áo ướt vào khe cửa. Ra ban công ra hiệu cứu giúp. Gọi 114 cho biết vị trí chính xác. Không nhảy nếu cao hơn tầng 2.

Bước 8

Điểm tập kết đã quy định

Tập hợp tại điểm tập kết thoát hiểm đã thống nhất trước. Kiểm tra đủ thành viên gia đình. Không tự ý quay lại tòa nhà.

Bước 9

Nhường đường cho lực lượng cứu hộ

Di chuyển ra xa lối vào để xe cứu hỏa và cảnh sát PCCC tiếp cận. Cung cấp thông tin chính xác cho lực lượng chức năng.

Bước 10

Kiểm tra y tế sau thoát hiểm

Ngộ độc khói CO có thể không triệu chứng ngay. Mọi người đã tiếp xúc khói cần được kiểm tra y tế, kể cả khi cảm thấy khỏe.

Nên làm và KHÔNG nên làm khi có cháy

Nên làm

Gọi 114 ngay từ đầu
Bò thấp, giữ đầu gần sàn
Dùng khăn ướt che miệng mũi
Đóng cửa sau khi thoát qua
Dùng cầu thang bộ thoát hiểm
Ra hiệu từ ban công nếu bị kẹt
Tập kết tại điểm an toàn đã quy định
Kiểm tra y tế dù không có triệu chứng

Không nên làm

KHÔNG dùng thang máy
KHÔNG mở cửa khi tay nắm nóng
KHÔNG quay lại lấy tài sản
KHÔNG nhảy từ tầng 3 trở lên
KHÔNG chạy xuyên qua đám khói dày
KHÔNG trốn dưới gầm giường/tủ
KHÔNG dùng nước dập cháy điện
KHÔNG đứng gần cửa kính khi có cháy

Lỗi thoát hiểm thường gặp và hậu quả

Lỗi thường gặp	Nguyên nhân	Mức độ nguy hiểm	Hậu quả & cách xử lý đúng
Dùng thang máy để thoát	Phản xạ thói quen hằng ngày khi hoảng loạn	Cực kỳ nguy hiểm	Thang máy mất điện, kẹt người giữa tầng cháy. Luôn dùng cầu thang bộ có biển EXIT
Mở cửa khi lửa phía sau	Không kiểm tra nhiệt độ cửa trước	Cực kỳ nguy hiểm	Lửa bùng vào mặt tức thì do chênh lệch áp suất. Luôn chạm mu bàn tay vào cửa trước
Quay lại lấy đồ vật	Tài sản có giá trị, giấy tờ quan trọng	Cực kỳ nguy hiểm	Lửa lan nhanh hơn tốc độ chạy. Không có tài sản nào đáng đổi bằng tính mạng
Đứng thẳng trong khói	Không biết khói độc tập trung trên cao	Nguy hiểm cao	Ngạt khói CO trong 2–3 phút. Phải bò sát sàn, đầu cách sàn 30–60cm
Không đóng cửa khi thoát	Vội vàng, không nhớ quy tắc	Nguy hiểm cao	Lửa lan sang hành lang, cắt đường thoát của người khác. Đóng cửa = cứu thêm người
Nhảy xuống từ tầng cao	Hoảng loạn khi thấy lửa, không còn lựa chọn	Cực kỳ nguy hiểm	Chấn thương nặng hoặc tử vong từ tầng 3 trở lên. Ra ban công, gọi 114, chờ cứu hộ
Không có kế hoạch thoát hiểm	Chủ quan, nghĩ “nhà mình không cháy”	Nguy hiểm trung bình	Mất 30–60 giây tìm đường khi đã hoảng loạn, khói mù. Luyện tập kế hoạch thoát hiểm 2 lần/năm

Mức phạt vi phạm PCCC nhà ở 2024

Theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn, chủ nhà, ban quản lý chung cư có thể bị xử phạt nặng nếu vi phạm các quy định PCCC:

Phạt hành chính — Nhẹ

Không trang bị bình chữa cháy theo quy định; không niêm yết sơ đồ thoát hiểm; lối thoát hiểm bị cản trở vật cản nhỏ

1 – 3 triệu đồng

Phạt hành chính — Nặng

Khóa cửa lối thoát hiểm; không bố trí đủ lối thoát theo thiết kế; hệ thống báo cháy hỏng không sửa chữa

15 – 25 triệu đồng

Đình chỉ + Hình sự

Tái phạm; vi phạm gây chết người; cố tình sửa đổi hệ thống thoát hiểm trái phép gây hậu quả nghiêm trọng

Tạm đình chỉ + Truy tố

Chủ đầu tư và ban quản lý chung cư có trách nhiệm đảm bảo lối thoát hiểm không bị chặn, đèn exit hoạt động 24/7, và tổ chức diễn tập thoát hiểm tối thiểu 1 lần/năm. Vi phạm có thể bị tước giấy phép kinh doanh tòa nhà.

FAQ — Câu hỏi thường gặp

Cháy chung cư ban đêm thì làm gì đầu tiên? +

Ngay khi phát hiện mùi khói hoặc nghe báo động: (1) Đánh thức tất cả mọi người trong nhà; (2) Chạm thử cửa phòng trước khi mở; (3) Gọi 114; (4) Bò sát sàn ra hành lang; (5) Dùng cầu thang bộ thoát hiểm xuống tầng trệt. Không mất thời gian mặc quần áo hay lấy đồ vật.

Khi bị kẹt trên tầng cao không thể thoát, phải làm gì? +

Không nhảy xuống nếu cao hơn tầng 2. Thay vào đó: nhét khăn ướt vào khe cửa và lỗ thông khí; di chuyển ra ban công; vẫy vật màu sáng để thu hút sự chú ý; gọi 114 và cung cấp số tầng, số phòng chính xác; chờ cứu hộ đến. Người được cứu bởi thang cứu hộ nhiều hơn nhiều so với người nhảy xuống sống sót.

Nhà nên chuẩn bị những gì để sẵn sàng thoát hiểm? +

Chuẩn bị: bình chữa cháy mini tại bếp và phòng ngủ; đèn pin ở đầu giường; thang dây thoát hiểm nếu ở tầng 2–4; túi khẩn cấp (giấy tờ, thuốc, tiền mặt) gần cửa ra vào; vạch sẵn ít nhất 2 lối thoát từ mỗi phòng và điểm tập kết ngoài trời. Tập luyện kế hoạch này với cả gia đình 2 lần/năm, bao gồm cả lúc đêm tối.

Khăn ướt có thực sự bảo vệ khỏi khói độc? +

Khăn ướt giúp lọc bụi và làm mát không khí hít vào, nhưng KHÔNG lọc được khí CO (carbon monoxide) — thủ phạm chính gây tử vong trong đám cháy. Vì vậy, khăn ướt chỉ là giải pháp tạm thời trong vài phút. Ưu tiên vẫn là thoát khỏi khu vực có khói càng nhanh càng tốt, không phải dừng lại để ướt khăn.

Trẻ em và người cao tuổi cần lưu ý gì đặc biệt? +

Trẻ em thường trốn vào tủ hoặc gầm giường khi sợ hãi — cần dạy trẻ rõ ràng rằng phải thoát ra ngoài, không trốn trong nhà. Quy định điểm tập kết cụ thể. Người cao tuổi nên ngủ gần lối ra; cân nhắc lắp báo khói ngay trong phòng ngủ. Nếu sống cùng, phân công người trẻ hỗ trợ người già và trẻ nhỏ trong kế hoạch thoát hiểm.

Tôi có nên dùng bình chữa cháy để dập lửa trước khi thoát? +

Chỉ dùng bình chữa cháy khi đám lửa còn nhỏ (không lớn hơn thùng rác), bạn đã gọi 114, lưng hướng về phía lối thoát, và bình chữa cháy đúng chủng loại (loại ABC cho cháy thông thường, loại CO2 cho cháy điện). Nếu lửa đã lan hoặc khói dày — BỎ bình, thoát ngay. Không bao giờ quay lại dập lửa sau khi đã thoát ra ngoài.